ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างประชากรโลกที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ทั้งการก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย การขยายตัวของเมือง และการย้ายถิ่นฐาน สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ในฐานะหน่วยงานหลักที่มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนความรู้เพื่อระบบสุขภาพที่ยั่งยืน ได้แสดงวิสัยทัศน์ในการเป็นผู้จัดการประชุมหลักในเซสชัน PL 1.5 ภายใต้หัวข้อ “No One Left Behind: Inclusive Policies for Vulnerable and At-Risk Groups in an Era of Demographic Change” ในการประชุมระดับนานาชาติรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล ประจำปี 2569 (PMAC 2026)

การประชุมในครั้งนี้มุ่งเน้นไปที่การสร้างความเข้าใจว่า "นโยบายที่ครอบคลุม" ไม่ใช่เพียงแค่ทางเลือก แต่เป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยมีการเรียงลำดับประเด็นสำคัญและผู้พูดจากทั่วโลกที่มาร่วมถ่ายทอดประสบการณ์ผ่านมุมมองที่เปี่ยมด้วยความหวังและข้อเท็จจริง

โดย Dr. Monire-Therese Bassir จาก UNFPA เปิดประเด็นด้วยการกระตุ้นให้ผู้กำหนดนโยบายมองข้ามเพียงตัวเลขสถิติเฉลี่ย แต่ให้หันมาพิจารณาถึง "ความแตกต่างของผลกระทบ" ในแต่ละกลุ่มประชากร เธอเน้นย้ำว่านโยบายที่เน้นความเท่าเทียมต้องเป็นสิ่งที่ "ตั้งใจออกแบบมาเพื่อรวมทุกคนเข้าไว้ด้วยกัน" (Intentional Inclusion) โดยเฉพาะกลุ่มคนพิการและผู้สูงอายุที่มักถูกลบเลือนไปจากกระแสการพัฒนา

"เมื่อเมืองต้องโอบกอดผู้สูงวัย" บทเรียนจากรัฐปีนัง ประเทศมาเลเซีย กับ Dr. Nik Norliati Fitri Md Nor นำเสนอกรณีศึกษาการสร้างเมืองที่เป็นมิตรต่อผู้สูงอายุ (Age-Friendly City) โดยจากข้อมูลในเอกสารภาพประกอบการประชุม สรุปประเด็นสำคัญได้ว่า

• "นโยบายเมืองต้องก้าวข้ามการออกแบบที่เป็นสากล (Universal Design) ไปสู่แนวทางที่เน้นความเท่าเทียมเฉพาะจุด" เพราะการใช้นโยบายแบบเหมาเข่งอาจยิ่งสร้างความเหลื่อมล้ำหากไม่มีการเข้าถึงกลุ่มที่เปราะบางที่สุดอย่างตรงเป้าหมาย

• เป้าหมายคือการสร้างสภาพแวดล้อมที่ผู้สูงอายุสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีศักดิ์ศรี มีส่วนร่วม และมีความมั่นคงในทุกย่างก้าวของชีวิต

ต่อมา Dr. Renu Khanna จากประเทศอินเดีย สะท้อนภาพความเป็นจริงของผู้หญิงและกลุ่มคนชายขอบในเอเชียใต้ โดยชี้ให้เห็นอุปสรรคสำคัญจากภาพประกอบการนำเสนอว่า

• "ระบบข้อมูลในปัจจุบันยังมองไม่เห็นกลุ่มเปราะบาง" (Data systems do not capture vulnerabilities) ทำให้ความต้องการที่แท้จริงของกลุ่มที่มีความซ้อนทับของปัญหา เช่น เยาวชนที่พิการและยากจน ไม่ถูกนำไปพิจารณาในนโยบายหลัก

• เธอเรียกร้องให้มีการนำนโยบายไปปฏิบัติที่มองเห็นความเชื่อมโยงของทุกปัญหา (Intersectional approach) เพื่อให้เข้าถึงหัวใจของความเหลื่อมล้ำอย่างแท้จริง

ด้าน Prof. Muhammad Hamid Zaman ผู้เชี่ยวชาญด้านผู้ลี้ภัย นำเสนอประเด็นการเข้าถึงบริการสุขภาพในภาวะวิกฤต ได้ยกเรื่องของสุขภาพในพื้นที่พลัดถิ่น: ความเชื่อมั่นและมนุษยธรรมโดยระบุองค์ประกอบสำคัญมานำเสนอว่า

• การเข้าถึงสุขภาพของกลุ่มไร้รัฐต้องอาศัย "ความเชื่อมั่น (Trust) เครือข่ายทางสังคม และโครงสร้างทางกฎหมาย"

• เขายังเตือนถึง "ผลกระทบทางมานุษยวิทยาต่อภาระโรค" เช่น ปัญหาเชื้อดื้อยา (AMR) และมลพิษจากสงครามที่ส่งผลกระทบต่อกลุ่มเปราะบางรุนแรงกว่ากลุ่มอื่น ซึ่งเป็นประเด็นที่โลกต้องหันมาใส่ใจอย่างเร่งด่วน

ส่วนทางด้าน Dr. Viviane Oke ผู้ก่อตั้ง ELLES App ได้ยกประเด็น นวัตกรรมที่เข้าถึงหัวใจ: นำพลังดิจิทัลเพื่อผู้หญิงในแอฟริกา โดยได้นำเสนอนวัตกรรมที่เปลี่ยนโทรศัพท์มือถือให้เป็นเครื่องมือแห่งความเท่าเทียม โดยเน้นย้ำว่า

• "ต้องใช้นวัตกรรมเพื่อไม่ให้ผู้หญิงคนใดถูกทิ้งไว้ข้างหลัง" ผ่านการออกแบบแอปพลิเคชันที่เน้นการมีส่วนร่วม (Participatory design) เพื่อเอาชนะอุปสรรคทางสังคมและวัฒนธรรมในการเข้าถึงความรู้ด้านสุขภาพ

• การใช้ระบบการแพทย์ทางไกลช่วยให้ผู้หญิงในพื้นที่ทรัพยากรจำกัดสามารถดูแลสุขภาพของตนเองได้อย่างมีพลัง

นอกจากนั้น Dr. Monire-Therese Bassir ได้ฉายภาพให้เห็นว่าการสร้างสังคมที่ครอบคลุมไม่ใช่ภาระทางการเงิน แต่เป็นโอกาส โดยระบุว่า "การรวมคนพิการและกลุ่มเปราะบางเข้าสู่ระบบจะสร้างผลตอบแทนมหาศาล ทั้งในด้านรายได้ของรัฐและนวัตกรรมใหม่ๆ" พร้อมทั้งยกย่อง ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า (UHC) ของประเทศไทย ว่าเป็นต้นแบบของนโยบายที่สร้างความเท่าเทียมและสนับสนุนการมีชีวิตที่เป็นอิสระของผู้สูงอายุและคนพิการได้อย่างน่าชื่นชม

โดยการประชุมในเวทีวิชาการนานาชาติครั้งนี้ สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) เชื่อมั่นว่าข้อมูลและบทเรียนจากการประชุมครั้งนี้ จะเป็นแรงผลักดันสำคัญให้เกิดการเปลี่ยนแปลงจากการ "ตั้งใจดี" ไปสู่การ "ลงมือทำ" ผ่านนโยบายที่จับต้องได้ เพื่อให้การเปลี่ยนผ่านทางประชากรของโลกในครั้งนี้ เป็นการก้าวไปข้างหน้าพร้อมกันโดยไม่ทิ้งหัวใจของความเป็นมนุษย์ไว้ข้างหลัง