ลงทุนกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตเด็กปฐมวัย ตัดวงจรปัญหาสังคม-สร้างอนาคตประเทศที่ยั่งยืน

ปัญหาพัฒนาการเด็กปฐมวัยที่ “มองเห็นได้ยาก แต่ส่งผลลึกและยาวไกล”
เด็กจำนวนไม่น้อยเติบโตท่ามกลางความเปราะบางของครอบครัว
การเลี้ยงดูที่ขาดปฏิสัมพันธ์ และระบบบริการที่แยกส่วน เสียงจากพื้นที่สะท้อนตรงกันว่า
“ถ้าไม่ตัดวงจรตั้งแต่เด็ก วงจรปัญหาจะกลับมาในรุ่นถัดไป”

“ปลูกปั้นชีวิตลูกหลาน เพื่อสร้างสังคมอยู่เย็นเป็นสุข” คำสำคัญของโครงการวิจัยที่มุ่งหวังยกระดับศูนย์พัฒนาเด็กเล็กให้เป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ที่เป็นจุดเชื่อมเด็ก ครอบครัว ชุมชน สาธารณสุข และท้องถิ่น ผ่านการทำงานเชิงรุก และการมีส่วนร่วมของหลายภาคี พร้อมเปลี่ยนกรอบคิดจากการรักษาในโรงพยาบาลไปสู่การดูแลโดยครอบครัวและชุมชน โดย “เป้าหมายไม่ใช่เด็ก แต่คือคนที่อยู่กับเด็ก”

บทเรียนจากการวิจัยชี้ชัดว่า “ความต่อเนื่อง” คือหัวใจ ตั้งแต่ระบบคัดกรอง ส่งต่อ ติดตาม ไปจนถึงการดูแลคุณภาพชีวิตของผู้ดูแล ซึ่งเป็นปัจจัยชี้ขาดต่อความสำเร็จในการส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย ขณะเดียวกัน สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) มีบทบาทสำคัญในการหนุนเสริมองค์ความรู้จากงานวิจัยเชิงระบบ และสร้างกระบวนการเรียนรู้ร่วมกับพื้นที่ เพื่อทำให้เกิดการถอดบทเรียนจากประสบการณ์ปฏิบัติอย่างเป็นระบบ และแปลงเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายที่จับต้องได้ ซึ่งประเด็นดังกล่าวถูกผลักดันเป็นนโยบายระดับพื้นที่ในเบื้องต้น โดยใช้ศูนย์พัฒนาเด็ก (ศพด.) เป็นฐานการทำงานแบบบูรณาการ มีคณะกรรมการเด็กและครอบครัวร่วมขับเคลื่อน และเชื่อมข้อมูลเด็กทั้งจังหวัด พร้อมต่อยอด “พิจิตรโมเดล” ให้เป็นต้นแบบในการขยายผลเชิงนโยบาย

ที่สำคัญโครงการนี้ยังทำให้กลไกการปกครองระดับจังหวัด โดยเฉพาะรองผู้ว่าราชการจังหวัด มองเห็นคุณค่าและศักยภาพของงานอย่างชัดเจน จนนำไปสู่การขยายขอบเขตนโยบายและมาตรการให้ครอบคลุมมากกว่าเด็กปฐมวัย มีการเชื่อมต่อไปถึงกลุ่มแม่วัยใส การตั้งครรภ์อย่างมีคุณภาพ และการดูแลครอบครัวให้มีสุขภาวะที่ดี เพื่อสร้างเงื่อนไขแวดล้อมที่เหมาะสมต่อพัฒนาการเด็กอย่างรอบด้านตั้งแต่ต้นทาง

และท้ายที่สุด แนวทางนี้ช่วยให้การลงทุนด้านพัฒนาการเด็กปฐมวัย มีความคุ้มค่า ลดความเหลื่อมล้ำ สร้างความเป็นธรรม และก่อผลลัพธ์ระยะยาวต่อสังคมไทยอย่างยั่งยืน

** ข้อมูลจากการถอดประเด็นการเรียนรู้จากการลงพื้นที่ "เวทีนำเสนอผลวิจัยการพัฒนาคุณภาพชีวิตเด็กเล็ก กลุ่มเปราะบาง ผ่านการพัฒนานิเวศน์การดูแลเด็กโดยชุมชน เพื่อขับเคลื่อนสู่การจัดทำนโยบายระดับพื้นที่"
8 ม.ค. 2569 ณ จังหวัดพิจิตร